Tekerleği Dengeleme İşlemi

Direksiyonda 80-100 km/s arasında başlayan, hızlandıkça artan, sonra bazen azalan bir titreşim... Koltuktan gelen hafif bir uğultu... Bu şikâyetlerin arkasında çoğu zaman tek bir sebep vardır: dengesi kaçmış bir tekerlek. Peki tekerlek dengeleme nasıl yapılır, bunu evde kendi başına yapmak gerçekten mümkün mü, nereye kadar mümkün? Aşağıda hem işin mantığını hem de elinizle uygulayabileceğiniz adımları sırayla ele alıyoruz.

Dengeleme Nedir, Neden Gerekir?

Önce şu soruyu netleştirelim: dengeleme, lastik ile jantın oluşturduğu bütünün ağırlığını dönme ekseni etrafında eşit dağıtma işidir. Lastik üretiminde, jantın kendisinde ve hatta sibop deliğinde birkaç gramlık farklar olur. Duruyorken hiç fark etmezsiniz; ama tekerlek saniyede 15-20 tur atmaya başladığında o birkaç gram, merkezkaç kuvvetiyle kilolarca yükün titreşimine dönüşür.

Dengesizlik ile balans ayarı aynı şey mi?

Hayır, sık karıştırılan iki şeydir. Dengeleme (balans) tekerleğin ağırlık dağılımıyla ilgilidir. Rot-balans dediğimiz şey ise aslında rot ayarı, yani tekerleklerin yola ve birbirine göre açılarıdır. Ağırlık dengesizliği titreşim yapar; açı bozukluğu ise lastiği tek taraftan yer, aracı çeker. Aracınız yolda bir tarafa kayıyorsa sorun dengede değil, geometridedir. Lastik dönmesi sorunlarını ve tek yanlı aşınmayı incelediğimiz sayfalardaki belirtilerle karşılaştırarak ayırt edebilirsiniz.

Statik ve dinamik denge farkı ne?

Statik dengesizlik, ağırlığın çevresel olarak bir noktada toplanmasıdır; tekerlek serbest bıraktığınızda hep aynı yeri aşağıya getirir. Bunun belirtisi genellikle yukarı-aşağı zıplamadır. Dinamik dengesizlik ise ağırlığın jantın iç ve dış yüzü arasında farklı dağılmasıdır; bu da direksiyonda sağa-sola salınım (shimmy) yaratır. Evde yapabileceğiniz yöntemler statik dengeyi düzeltir. Dinamik denge için tekerleği dönerken ölçen bir makine gerekir — burada dürüst olmak lazım, o kısım el işiyle çözülmez.

Sorunun gerçekten dengede olduğunu nasıl anlarım?

Tanı koymadan ağırlık yapıştırmayın. Şu sırayı izleyin:

• Dört lastiğin basıncını soğukken ölçün; eksik basınç tek başına titreşim ve düzensiz aşınma yapar.
• Lastik yüzeyine bakın: kordonu çıkmış şişkinlik, dalgalı aşınma, ayrılmış sırt varsa dengeleme çözüm değildir, lastik değişimi gerekir.
• Sırt derinliğini ölçün; bir bölge diğerinden belirgin daha aşınmışsa ağırlık dağılımı zaten bozulmuştur.
• Jant ağzını kontrol edin: kaldırım çarpması sonucu eğrilmiş bir jant hiçbir ağırlıkla dengelenemez.
• Fren diskinde çarpıklık varsa titreşim yalnızca frende olur. Bu ayrı bir konudur.

Evde Uygulanabilir Dengeleme Yöntemi

Gerekenler: kriko ve mutlaka sehpa, bijon anahtarı, tebeşir veya markör, yapışkanlı jant ağırlığı seti (5 g ve 10 g parçalar), yağ çözücü, ince eldiven. Baloncuklu (bubble) denge aparatınız varsa iş çok kolaylaşır; yoksa aracın kendi askısını kullanarak da statik denge yakalanabilir.

Baloncuklu aparatla nasıl yapılır?

1. Tekerleği araçtan çıkarın, sırt aralarındaki taşları ayıklayın, jantı içiyle dışıyla temizleyin. Eski ağırlıkların tamamını sökün.
2. Tekerleği aparatın konisine oturtun, elinizi çekin. Baloncuk merkezden hangi yöne kaçıyorsa, ağır taraf o yöndedir.
3. Baloncuğun kaçtığı yönün tam karşısına, jant ağzının iç yüzüne 5 gramlık bir ağırlığı geçici olarak bantlayın.
4. Baloncuk ortalanana kadar ağırlığı azaltıp çoğaltın, gerekiyorsa iki parçayı biraz açılı konumlandırın.
5. Doğru yeri bulunca yüzeyi yağ çözücüyle silin, ağırlığı bastırarak yapıştırın ve birkaç saniye kuvvet uygulayın.

Aparat yoksa ne yapabilirim?

Aracı sehpaya alıp o tekerleği serbest bırakın. Frenin sürtmediğinden emin olun. Tekerleği elle yavaşça çevirip bırakın; durduğunda en alta gelen noktayı tebeşirle işaretleyin. Bunu beş-altı kez tekrarlayın. Hep aynı bölge aşağı geliyorsa orası ağır taraftır. Karşı noktaya küçük ağırlıklar bantlayarak deneyin; tekerlek her bıraktığınızda rastgele bir yerde duruyorsa statik denge sağlanmıştır. Bu yöntem kaba ama işe yarar; özellikle karavan, römork ve yavaş kullanılan araçlarda yeterli sonuç verir.

Ağırlığı nereye, ne kadar koymalıyım?

Son adım: tekerleği takarken bijonları yıldız sırasıyla, kademeli olarak sıkın. Yanlış sıkma jantı gövdeye eğik oturtur ve bütün emeğinizi boşa çıkarır. Ardından düz bir yolda 60, 80 ve 100 km/s'te ayrı ayrı deneyin.

Kapanış

Kendi elinizle yapac